Τι Διάολο Μυρίζει Τόσο Άσχημα στη Δυτική Θεσσαλονίκη;

του Κώστα Κουκουμάκα

Από τα μέσα του καλοκαιριού οι κάτοικοι στο Κορδελιό και τον Εύοσμο άρχισαν να παραπονιούνται έντονα για μια πολύ έντονη «δυσοσμία» στον αέρα. Από τον Σεπτέμβριο υπάρχουν μέρες και νύχτες στη Δυτική Θεσσαλονίκη που οι άνθρωποι δεν μπορούν να αναπνεύσουν· τσούζουν πολύ τα μάτια τους και κλείνει ο λαιμός από το κάψιμο. Ωστόσο, μετά από δύο παρεμβάσεις της Εισαγγελίας Θεσσαλονίκης, αυτοψία του ίδιου του πρώην αναπληρωτή Υπουργού Περιβάλλοντος και πολλά ευχολόγια όλο το προηγούμενο διάστημα, η «πηγή του κακού» παραμένει άλυτο μυστήριο και περίπου 170.000 κάτοικοι σε Κορδελιό και Εύοσμο κρατούν την αναπνοή τους στον δηλητηριασμένο αέρα.

Οδηγήσαμε από τη Μοναστηρίου, τον κεντρικό οδικό άξονα που ενώνει το κέντρο της Θεσσαλονίκης με τις δυτικές συνοικίες και τις μεγάλες βιομηχανικές μονάδες που λειτουργούν εκεί από τη δεκαετία του ΄60, στρίβοντας δεξιά στην οδό Παπανδρέου στο Κορδελιό. Εκείνη την ημέρα δεν υπήρχε κάποια ιδιαίτερη δυσοσμία. Στις επόμενες επισκέψεις στην περιοχή όμως, η ατμόσφαιρα ήταν αποπνικτική. «Κάποιες φορές μυρίζει έντονα σαν γκάζι και άλλες σαν πετρέλαιο. Ανησυχούμε πολύ για εμάς και τα παιδιά μας. Τι πρέπει να κάνουμε; Να τα μαζέψουμε και να φύγουμε», ήταν τα πρώτα λόγια των κατοίκων που συνέστησαν την Κίνηση Πολιτών Κορδελιού-Ευόσμου «Η Αναπνοή είναι Δικαίωμα». Μια βόλτα στην περιοχή αρκεί για να γίνει αντιληπτό ότι οι άνθρωποι εδώ ζουν ακριβώς δίπλα σε φουγάρα που καπνίζουν, έναν πυρσό ύψους δεκάδων μέτρων που ξερνάει φλόγα όλο το 24ωρο, θεόρατες μάντρες εργοστασίων και τόνους χημικών που στραγγίζουν στο υπέδαφος εργοστασίων που έχουν κλείσει τα προηγούμενα χρόνια.

Μέλη της ανεξάρτητης Κίνησης Πολιτών «Η Αναπνοή είναι Δικαίωμα».

Στις αρχές Οκτωβρίου μέλη της Κίνησης Πολιτών κατέθεσαν μηνυτήρια αναφορά στην Εισαγγελία Θεσσαλονίκης. «Στείλαμε επίσης αναφορά στο Υπουργείο Περιβάλλοντος και κάναμε καταγγελία στην Υπηρεσία Επιθεωρητών Περιβάλλοντος. Δυστυχώς, όμως, υπάρχουν μόλις τρεις επιθεωρητές σε ολόκληρη τη Βόρεια Ελλάδα και η προϊσταμένη τους», λέει ο Στέλιος Δημητριάδης, δικηγόρος και μέλος της κίνησης κατοίκων. Στη σελίδα της ομάδας στο Facebook οι κάτοικοι κοινοποιούν αμέτρητες «αναφορές» δυσοσμίας, ανεβάζουν φωτογραφίες με φουγάρα που σκοτεινιάζουν τον ουρανό και μοιράζονται αναθέματα για τη μαύρη τύχη τους να μεγαλώνουν παιδιά στα δυτικά. Κι έπειτα, στο ερώτημα «εργοστάσιο ή περιβάλλον» η απάντηση έχει δοθεί στις αναπτυγμένες χώρες της Δυτικής Ευρώπης και είναι «και τα δύο».

Το προηγούμενο διάστημα οι εξελίξεις ήταν πυκνές, έστω σε επίπεδο εντυπώσεων. Η Περιφέρεια Κεντρικής Μακεδονίας γνωστοποίησε ότι ο Σταθμός Μέτρησης της Ατμοσφαιρικής Ρύπανσης στο Κορδελιό – ένας από τους επτά που εποπτεύει στο πολεοδομικό συγκρότημα – χρειάζεται 131.000 ευρώ για αναβάθμιση, ώστε να μετρά όλους τους ρύπους, όμως τόσα χρήματα δεν υπάρχουν. Έγινε επίσης γνωστό ότι ζητήθηκε από το Τμήμα Χημείας να αναλάβει για λογαριασμό της Περιφέρειας εκπόνηση ειδικής έρευνας κόστους 140.000 ευρώ, η οποία, εφόσον ξεκινήσει, θα διαρκέσει 18 ολόκληρους μήνες. Τελικά, ο Δήμος ανέθεσε στην ιδιωτική εταιρεία «KartECO» με πεντάμηνη σύμβαση ύψους 8.748 ευρώ να κάνει μετρήσεις και ελέγχους για το «μέγα μυστήριο».

Η συνεδρίαση του δημοτικού συμβουλίου του Δήμου Κορδελιού-Ευόσμου στις 23 Νοεμβρίου έγινε σε κλίμα έντασης, παρουσία και πολιτών, πάντως πολύ λιγότερων από το αναμενόμενο. Ο εκπρόσωπος της Κίνησης Πολιτών (έχουν συλλέξει 3.000 υπογραφές), διάβασε ένα κείμενο εννέα σημείων, ζητώντας μεταξύ άλλων να γίνει επιδημιολογική μελέτη, να εντοπιστεί η πηγή της δυσοσμίας από πιστοποιημένο φορέα, να αναζητηθούν όχι μόνο ποινικές ευθύνες, αλλά και αποζημιώσεις κ.α. «Όλοι είναι ύποπτοι ρύπανσης» είπε ο δήμαρχος Πέτρος Σούλας, δηλώνοντας έτοιμος να οργανώσει κινητοποιήσεις. Αυτό προκάλεσε έντονη αντιπαράθεση με τον ανεξάρτητο δημοτικό σύμβουλο, Δημήτρη Αποστόλου, ο οποίος σημείωσε: «Έχουμε πολλά σοβαρά πράγματα να κάνουμε πριν τις πορείες. Δεν πρέπει να ξοδέψουμε ξανά έτσι την ορμή του κόσμου. Κι έπειτα, στο ερώτημα «εργοστάσιο ή περιβάλλον» η απάντηση έχει δοθεί στις αναπτυγμένες χώρες της Δυτικής Ευρώπης και είναι «και τα δύο». Αλλά πρώτα πρέπει να τελειώσουμε με τη χαβούζα που ζούμε».

Το δημοτικό συμβούλιο Κορδελιού-Ευόσμου, στις 23 Νοεμβρίου 2016. Φωτ. Κώστας Κουκουμάκας

Την πρώτη ώρα του δημοτικού συμβουλίου, ο «ελέφαντας μέσα στην αίθουσα» ήταν τα Ελληνικά Πετρέλαια (ΕΛΠΕ) η μεγαλύτερη βιομηχανική μονάδα στην περιοχή, ο φράχτης της οποίας υψώνεται λίγα μέτρα από τα τελευταία σπίτια στο Κορδελιό. Με το πέρασμα της ώρας το όνομα της εταιρείας αναφέρθηκε πολλές φορές, τόσο από κατοίκους όσο και από επικεφαλής παρατάξεων και δημοτικούς συμβούλους. Το 1958 εγκαινιάστηκε στον Ασπρόπυργο το πρώτο διυλιστήριο πετρελαίου στην Ελλάδα και το 1966 ο ελληνικής καταγωγής Τομ Πάππας εγκαινίασε το διυλιστήριο της ESSO Pappas στη Δυτική Θεσσαλονίκη. Σήμερα τα ΕΛΠΕ είναι ένας όμιλος επιχειρήσεων-κολοσσών με ισολογισμούς εκατομμυρίων, δραστηριότητα στην Ελλάδα και την Νοτιοανατολική Ευρώπη. Το 45% των μετοχών ανήκει στον Όμιλο Λάτση, όμως τη διοίκηση ασκεί το Δημόσιο, αν και το 35% των μετοχών του έχει περάσει στο ΤΑΙΠΕΔ. Στη Θεσσαλονίκη τα ΕΛΠΕ απασχολούν περί τα 600 άτομα, εκ των οποίων περίπου το 1/4 είναι δημότες των δυτικών συνοικιών. Κάθε χρόνο η εταιρεία, μέσω των δράσεων εταιρικής κοινωνικής ευθύνης, δαπανά τεράστια ποσά: Χρηματοδοτεί αναπλάσεις πάρκων και ασφαλτοστρώσεις, δωρίζει πετρέλαιο σε σχολεία, προσφέρει χορηγίες σε τοπικές ομάδες και συλλόγους και υποτροφίες σε μαθητές. Το θέμα των χορηγιών από τα ΕΛΠΕ προς τον Δήμο και τους τοπικούς συλλόγους τέθηκε και στο δημοτικό συμβούλιο του Δήμου Κορδελιού-Ευόσμου, όμως σαφής απάντηση δεν υπήρξε ούτε κοινή στάση των παρατάξεων.

Άποψη των εγκαταστάσεων των ΕΛΠΕ στη Θεσσαλονίκη.

«Η ατμοσφαιρική ρύπανση είναι ζήτημα ταξικό». Ο αναπληρωτής καθηγητής στο Τμήμα Χημικών Μηχανικών του ΑΠΘ Δημοσθένης Σαρηγιάννης, διευθυντής του Εργαστηρίου Περιβαλλοντικής Μηχανικής, είχε εκφράσει την παραπάνω άποψη στο ξεκίνημα της κρίσης, όταν οι πολίτες έκαιγαν ο,τιδήποτε για θέρμανση και η πόλη είχε σκεπαστεί από ένα τοξικό νέφος. Την επαναλαμβάνει και με αφορμή την τρέχουσα επικαιρότητα στη δυτική πλευρά της Θεσσαλονίκης, ενόσω συζητάμε στο γραφείο του στο Πανεπιστήμιο. «Στην Ανατολική Θεσσαλονίκη τον χειμώνα ο ημερήσιος μέσος όρος στα σωματίδια PM10 (σσ: με βάση την ελληνική νομοθεσία οι αρμόδιες Αρχές μετράνε τα σωματίδια PM10 και όχι τα πιο λεπτά PM2,5 ή και PM1) είναι γύρω στα 30-40mg ανά κυβικό μέτρο, με όριο τα 50 mg/κυβικό μέτρο. Στα δυτικά είναι 70-75 mg/κυβικό μέτρο. Το όριο δεν πρέπει να ξεπερνιέται 35 μέρες τον χρόνο, όμως στη Θεσσαλονίκη το ξεπερνάμε από 70 ως 90 μέρες. Αυτό σημαίνει ότι πληρώνουμε πρόστιμα στην ΕΕ».

Στην ερώτηση αν το Υπουργείο Περιβάλλοντος στέλνει παραποιημένα στοιχεία στις εκθέσεις προς την ΕΕ, απαντά. «Αυτό δεν το ξέρω. Στις αρχές του 2013, όμως, σε σύσκεψη στην Αθήνα έχω ακούσει προσωπικά τον διευθυντή της αρμόδιας υπηρεσίας του Υπουργείου να λέει μπροστά στη γενική γραμματέα του Υπουργείου και την αναπληρώτρια Υπουργό Υγείας, ότι δεν έχει στη διάθεσή του πολλούς σταθμούς μέτρησης, ότι ο ένας βρίσκεται εκτός λειτουργίας ή ότι στον άλλο γίνεται συντήρηση. Το έχω δει να συμβαίνει και λυπήθηκα τους πολιτικούς».

Αναδημοσίευση από το www.vice.com